Sanayi tesisinde kuvvetli akım projesi kontrol listesi

Bir sanayi tesisinin kuvvetli akım projesini incelerken önce hesapların doğru girdilere dayanıp dayanmadığına, sonra yük analizi, trafo gücü, tek hat şeması, kısa devre, kablo ve pano seçiminin birbirini tutup tutmadığına bakılır. Yedek güç, topraklama, yıldırımdan korunma ve acil aydınlatma, yönetmeliklerin açıkça istediği başlıklardır ve dosyada ayrı hesap ve planlarla yer almalıdır. Aşağıdaki liste bu kontrolü proje aşamalarına göre sıralıyor ve her aşamada sık görülen eksikleri gösteriyor.

Dosya hangi kurallara göre incelenir?

Fabrikanın elektrik tesisatı tek bir yönetmeliğe bağlı değil. Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği, OG bağlantısı ve trafo merkezi gibi tesislerin proje onayını düzenliyor, ama Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamındaki tesisleri açıkça kapsam dışında tutuyor. Binanın AG iç tesisatı için proje içeriğini Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği belirliyor. Yönetmelik, bulunmayan hükümler için EN, HD, IEC, VDE ve DIN standartlarını gösteriyor. AG tesisler için temel başvuru IEC 60364 serisidir. Seri, 1.000 V AC ve 1.500 V DC’ye kadar olan tesislerin tasarım, kurulum ve doğrulama kurallarını veriyor ve sanayi yapılarını da kapsıyor.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik de elektrik iç tesisatının, koruma teçhizatının, kısa devre hesaplarının ve kuvvetli akım tesisatının Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’ne, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’ne ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’ne uygun yapılmasını istiyor. Aynı yönetmelik, elektrik tesisatının ve kaçış yolu aydınlatmasının tasarımını ve uygulamasını ruhsat veren idarenin kontrol ve onayına bağlıyor.

Proje Hazırlama Yönetmeliği işi aşamalara ayırıyor: etüt-öneri raporu, ön proje, kesin proje, yüklenicinin hazırladığı uygulama projesi ve son durum (yapıldı) projesi. İnceleme yaparken önünüzdeki dosyanın hangi aşamada olduğunu bilmek gerekir. Pano imalat resimleri kesin projede değil, uygulama projesinde beklenir.

Girdiler, yük analizi ve trafo seçimi

Girdiler

1. Makine listesi her makine için güç, gerilim, yol verme şekli ve çalışma rejimiyle birlikte dosyada var mı?
2. Mimari ve yerleşim planları son sürüm mü, elektrik odaları ve şaftlar bu planlarda yer alıyor mu?
3. Dağıtım şirketinden alınan bağlantı görüşü ya da enerji müsaadesi, bağlantı noktası ve gücü dosyada yazılı mı?
4. Toprak özdirenci ölçülmüş mü? Proje Hazırlama Yönetmeliği bu değerin projeye başlamadan önce belirlenmesini istiyor.
5. İşletmenin büyüme planı ve rezerv beklentisi yazılı olarak alınmış mı?

Sık görülen eksik, makine listesinin satın alma tamamlanmadan tahmini değerlerle hazırlanması ve sonra hiç güncellenmemesidir.

Yük analizi ve trafo gücü

Kesin projede elektrik güç ihtiyacı hesabı kurulu güç ve talep gücü olarak verilmeli. Kontrol edilecekler:

1. Eş zamanlılık katsayıları her yük grubu için ayrı ayrı ve gerekçesiyle seçilmiş mi?
2. Büyük motorların kalkış akımları ve frekans sürücülerinin harmonik yükü ayrıca işaretlenmiş mi?
3. Kesintiye duyarlı yükler ve jeneratörle beslenecek yükler ayrı listelenmiş mi?
4. Trafo gücü talep gücü, büyüme rezervi ve harmonik yük birlikte düşünülerek seçilmiş mi?
5. Trafo merkezi projesindeki trafo gücü ile AG projesindeki değer aynı mı?

Tek hat şeması, kısa devre ve seçicilik

Diğer hesapların çoğu AG tek hat şemasına dayanır. Her çıkışın kesici tipi ve ayarı, kablo kesiti ve boyu, bara akımı ve koruma elemanları bu şemada okunabilmeli. Proje Hazırlama Yönetmeliği, semboller için EN 60617 serisini esas alıyor.

Kısa devre hesabında bakılacaklar:

1. Hesap trafo merkezinden başlıyor mu ve şebeke kısa devre gücü kaynağıyla belirtilmiş mi? IEC 60909-0, AG ve OG üç fazlı sistemlerde kısa devre akımlarının hesap yöntemini veriyor. Temmuz 2026’da bu standardın yeni baskısı yayımlandı.
2. Her pano ve dağıtım noktası için en büyük kısa devre akımı hesaplanmış ve kesicilerin kesme kapasitesi bu değerle karşılaştırılmış mı?
3. TN sistemlerde en küçük kısa devre akımı, en uzun kablo boyu ve çevrim empedansı hesaplanıp tek hat şemasında gösterilmiş mi? Yönetmelik bunu dolaylı temasa karşı korumanın kanıtı olarak açıkça istiyor.
4. Jeneratörden beslenme durumu için de hesap yapılmış mı? Jeneratörün kısa devre akımı trafonunkinden çok düşüktür ve aynı kesici ayarları bu durumda açmayabilir.

Seçicilik için yönetmelik “selektivite sağlanması ve gerektiğinde hesapları” ifadesini kullanıyor. Pratikte OG koruma rölesinden ana kesiciye, oradan tali pano ve son çıkışlara kadar açma eğrileri üst üste çizilerek gösterilir. En sık görülen eksik, seçiciliğin yalnızca kesici kataloglarındaki tablolarla iddia edilmesi ve OG rölesi ile AG ana kesicinin aynı grafikte hiç gösterilmemesidir.

Kablo, gerilim düşümü, pano ve busbar

Kablo kesiti ve gerilim düşümü

1. Akım taşıma hesabında tesisat şekli, ortam sıcaklığı, gruplama ve harmonik akımları hesaba katılmış mı? Yönetmelik bu dört etkeni tek tek sayıyor.
2. Her kablonun kısa devre dayanımı, koruma elemanının açma süresiyle birlikte kontrol edilmiş mi?
3. Gerilim düşümü en uzak ve en kritik tüketiciye kadar hesaplanmış mı? Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, kendi transformatörü olan tesislerde trafonun AG çıkışından en kritik tüketiciye kadar toplam düşümü aydınlatmada yüzde 6,5, motor yüklerinde yüzde 8 ile sınırlıyor. Hesap raporunda hangi sınırın hangi yönetmeliğe göre esas alındığı yazılmalı.
4. Büyük motorların kalkış anındaki gerilim düşümü ayrıca kontrol edilmiş mi?
5. Kablo tavası planları ile tek hat şemasındaki kablo boyları uyuşuyor mu?

Panolar ve busbar

IEC 61439-1, AG pano sistemlerinin yapım şartlarını, teknik özelliklerini ve doğrulama şartlarını tanımlıyor ve serinin ilgili parçalarıyla birlikte uygulanıyor. Kontrol listesi:

1. Ana dağıtım panosunun bara anma akımı ve kısa süreli dayanım akımı, yük analizi ve kısa devre hesabıyla uyumlu mu?
2. Panoların IEC 61439’a göre tasarım doğrulaması yapılmış bir sistem olarak tanımlanması şartnamede yazılı mı?
3. Dağıtım tablolarının yükleme cetvelleri hazırlanmış mı?
4. Busbar hatlarının akım taşıma hesabı da kablolar gibi harmonik ve ortam sıcaklığına göre yapılmış mı?
5. Pano ısınma hesabı uygulama projesinde var mı? Yönetmelik bunu tablo imalat resimleri, üç faz şemaları ve klemens bağlantı şemalarıyla birlikte yüklenicinin uygulama projesinde istiyor.
6. Seçilen cihazların deprem kuvvetlerine göre tahkiki için gereken veriler statik projeyi yapan inşaat mühendisine verilmiş mi?

Kompanzasyon, yedek güç ve UPS

Kompanzasyon için Proje Hazırlama Yönetmeliği kesin projede kompanzasyon hesabının yanında harmonikli yükler için toplam yük akımı hesabını ve rezonans frekansı hesabıyla reaktör/kondansatör oranını istiyor. Sürücü yoğun bir fabrikada bu iki hesabın dosyada olmaması ciddi bir eksiktir. Kademe yapısını ve reaktif enerji sınırlarını bilgi merkezimizdeki kompanzasyon yazısında ayrıntılı anlattık.

Yedek güç için kontrol edilecekler:

1. Yedek güç kaynağı güç hesabı, jeneratöre bağlanacak yüklerin listesine dayanıyor mu?
2. Yedek güç dağıtım planları ve sistem tek hat şeması ayrı paftada çizilmiş mi?
3. Birden fazla jeneratör varsa senkron panosunun yük paylaşımı ve şebekeyle transfer mantığı tarif edilmiş mi?
4. UPS gücü ve batarya süresi, jeneratörün devreye girme süresini kapsıyor mu?
5. Jeneratör odası yangın yönetmeliğine uygun mu? Yönetmelik bu odanın duvarlarının, tabanının ve tavanının en az 120 dakika yangına dayanmasını ve odadan su, yanıcı sıvı ve gaz tesisatı geçmemesini istiyor. Trafo odası için de aynı 120 dakikalık şart var. Yağlı trafo kullanılıyorsa yağ toplama çukuru ve uygun bir otomatik algılama ve söndürme sistemi isteniyor.
6. Duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları en az 60 dakika yangına dayanıklı mı ve jeneratörden besleniyor mu?

Topraklama, yıldırım ve aydınlatma

Topraklama ve yıldırımdan korunma

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği yeni yapılacak binalarda temel topraklayıcıyı zorunlu tutuyor. Proje Hazırlama Yönetmeliği ise kesin projede temel topraklaması planlarını, koruma topraklaması ve potansiyel dengeleme planlarını, topraklama tesisi şemasını, toprak direnci hesabını ve iletken kesitlerinin belirlenmesini istiyor.

1. Ana potansiyel dengeleme iletkeninin kesiti yönetmeliğe göre seçilmiş mi? Kesit, tesisteki en büyük koruma iletkeninin en az yarısı, ama en az 6 mm² olmalı. Bakırda 25 mm²’yi geçmesi gerekmiyor.
2. Yıldırımdan korunma için yakalama ucu yerleşim planı, indirme iletkenleri ve topraklama bağlantısı planları var mı? IEC 62305-1, korunma ihtiyacının ve önlemlerin risk yönetimiyle belirlenmesi esasına dayanıyor. Dosyada risk değerlendirmesi olmalı.
3. Parafudr ve darbe koruma cihazları seçilip tek hat şemasında gösterilmiş mi?
4. Artık akım koruma cihazları seçilmiş, yükleme cetvellerinde ve tek hat şemasında belirtilmiş mi?

Aydınlatma ve acil aydınlatma

1. Her mahal için aydınlık düzeyi belirlenmiş ve aydınlatma hesabı yapılmış mı? Yönetmelik bunu konutlar dışındaki yapılarda kesin projede istiyor.
2. Aydınlatma kontrol sistemi, örneğin DALI, kullanılıyorsa sistem modülleri ve kumanda tabloları açılmış mı?
3. Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürlerinin yerleşim ve tesisat planları ayrı çizilmiş mi?
4. Yangın yönetmeliğinin istediği süreler sağlanıyor mu? Acil durum aydınlatması en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200’den fazlaysa en az 120 dakika çalışmalı. Kaçış yolunun merkez hattında en az 1 lux sağlanmalı, süre sonunda hiçbir nokta 0,5 lux’ün altına düşmemeli.
5. Elektrik dağıtım ve jeneratör odaları, yüksek risk taşıyan makinelerin bulunduğu atölyeler ve yangın dolaplarının olduğu bölümler acil aydınlatma planına girmiş mi?
6. Merkezi bataryalı sistemde bataryadan armatürlere giden hatlar metal boru içinde ya da yangına dayanıklı kabloyla mı çekilmiş?
7. Yönlendirme işaretleri yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilmiş mi?

EN 1838:2024, acil aydınlatmanın ışık şartlarını tanımlayan standart. 2013 baskısının yerini aldı. Projede hangi baskının esas alındığı yazılmalı.

Onay dosyası, saha ve son durum projesi

Onay aşamasında dosyanın geri dönmesinin en sık nedeni, belgelerin birbirini tutmamasıdır. Teslim öncesi şu karşılaştırmaları yapın:

1. Yük tablosundaki toplam güç, trafo gücü ve ana kesici aynı hesaba mı dayanıyor?
2. Kısa devre hesabındaki değerler ile kesici seçimleri ve kablo kısa devre kontrolleri aynı mı?
3. Gerilim düşümü hesabındaki kablo boyları kablo tavası planlarıyla uyuşuyor mu?
4. Paftaların başlıklarında proje ismi, aşama, hazırlayan, çizen ve kontrol edenin isimleri, tarih ve ölçek var mı?
5. Revit MEP gibi bir modelde tava güzergâhlarının mekanik tesisatla çakışmaları kontrol edilmiş mi?

Onay sonrası iki süre önemli. Proje Hazırlama Yönetmeliği’ne göre tesise onay tarihinden itibaren üç yıl içinde başlanmalı ve başlama süresiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmeli. Aksi halde proje hükümsüz sayılıyor. Projelendirilen tesiste yüzde 20’lik alan ya da güç değişimi olursa tadilat projesi gerekiyor.

Sahada uygulama projesi, kesin projeyi hazırlayan proje müellifiyle mutabakata varıldıktan sonra uygulanır. Son durum projesini yüklenici hazırlar. Bu proje tesisin geçici kabule esas gerçek durumunu gösterir ve işletme ve bakım kitapçıkları onun ekidir. Yönetmelik son durum projesinin geçici kabulden önce teslim edilmesini istiyor. Sık görülen eksik, sahada yapılan güzergâh ve pano değişikliklerinin as-built çizimlere hiç işlenmemesidir. Bu da ilk tadilatta yeniden röleve çıkarmayı gerektirir.

Kuvvetli akım projelerinde yük analizini, kablo kesiti ve seçicilik hesaplarını, IEC 61439 uyumlu ADP, busbar ve MCC tasarımını, jeneratör senkronu, UPS ve kompanzasyonu, topraklama ve yıldırımdan korunmayı, DALI ve acil aydınlatmayı aynı dosyada ele alıyoruz. Tek hat şemalarını AutoCAD Electrical’da, kısa devre ve koruma analizlerini DIgSILENT PowerFactory’de hazırlıyor, Revit MEP modelinde çakışma kontrolü yapıyor ve iş sonunda as-built çizimleri teslim ediyoruz. Projeleri Ankara merkezimizden ve İstanbul’dan koordine ediyor, ISO 9001, ISO 14001 ve ISO 45001 kapsamındaki süreçlerimizle yürütüyoruz.

Bu yazı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki yönetmeliklere ve standartlara göre hazırlandı. Projeye başlamadan önce yönetmeliklerin mevzuat.gov.tr’deki ve standartların güncel metinlerini kontrol edin.